Histoforum Examen

Actueel

Informatie over het geschiedenisexamen in 2015
Op deze pagina van de website van het College voor Examens wordt u op de hoogte gehouden van ontwikkelingen rond de syllabus voor het geschiedenisexamen havo/vwo in 2015.

 

Conceptsyllabus geschiedenis 2015

Op de website van het CvE staat een concept van de nieuwe syllabus havo/vwo zoals die gaat gelden voor de examens vanaf het jaar 2015 (cohort vwo 2012, havo 2013).


Brochure over PTA 2015

Op de website van SLO staat een brochure met informatie over leerstofverdeling en pta voor het chort 2012-2015 (vwo) en 2013-2015 (havo).

 

Geschiedenisexamen havo/vwo



Het eindexamen 

Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen.

Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen:

  • Domein A Historisch besef

  • Domein B OriŽntatiekennis

  • Domein C Thema's

  • Domein D Geschiedenis van de rechtsstaat en van de parlementaire democratie

  • Domein E OriŽntatie op studie en beroep

 

Het centraal examen

Het centraal examen heeft betrekking op domein A en B.

Het CvE stelt het aantal en de tijdsduur van de zittingen van het centraal examen vast.
Het CvE maakt indien nodig een specificatie bekend van de examenstof van het centraal examen.

 

Vanaf het examen in 2015 wordt domein B voor een deel van de kenmerkende aspecten nader uitgewerkt in drie (havo) en vier (vwo) historische contexten. Nadere informatie hierover vindt op de website van het CvE.

Het schoolexamen

Het schoolexamen heeft betrekking op domein A, C en D, en:
- ten minste de domeinen en subdomeinen waarop het centraal examen geen betrekking heeft;
- indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: een of meer domeinen of subdomeinen waarop het centraal examen betrekking heeft;
- indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: andere vakonderdelen, die per kandidaat kunnen verschillen.


De examenstof

Wat in onderstaande tekst gecursiveerd is, geldt alleen voor het examenprogramma vwo.

 

Domein A: Historisch besef

1.   De kandidaat kan:

-   gebeurtenissen uit zijn eigen leven alsmede verschijnselen, gebeurtenissen en personen uit de geschiedenis met behulp van een tijdbalk of een andere vorm van chronologische schematisering ordenen en daarbij de volgende aanduidingen van tijd en tijdsindeling gebruiken: jaren, eeuwen, tijdvakken, perioden en jaartellingen;

-    met gebruik van voorbeelden uit de perioden- en tijdvakkenindeling van eindterm 2, de
westers-christelijke jaartelling en een ander voorbeeld van een jaartelling of
periodisering/
meerdere andere voorbeelden van jaartellingen of periodiseringen
uitleggen dat chronologische indelingen interpretatief van aard zijn
en (mede) afhangen
van de standplaats die men inneemt en/of de vraag die men wil beantwoorden.

 

2.  De kandidaat kan de volgende tijdvakken met bijbehorende tijdsgrenzen in chronologische volgorde noemen en als referentiekader gebruiken:

-     tijd van jagers en boeren (-3000 vC) / Prehistorie;

-     tijd van Grieken en Romeinen (3000 vC-500 nC) / Oudheid;

-     tijd van monniken en ridders (500-1000) / vroege Middeleeuwen;

-     tijd van steden en staten (1000-1500) / hoge en late Middeleeuwen;

-     tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600) / Renaissancetijd / 16e eeuw;

-     tijd van regenten en vorsten (1600-1700) / Gouden Eeuw / 17e eeuw;

-     tijd van pruiken en revoluties (1700-1800) / eeuw van de Verlichting/18e eeuw;

-     tijd van burgers en stoommachines (1800-1900) / industrialisatietijd / 19e eeuw;

-     tijd van de wereldoorlogen (1900-1950) / eerste helft 20e eeuw;

-     tijd van televisie en computer (vanaf 1950) / tweede helft 20e eeuw.

 

3.   De kandidaat kan:

-   de tijdvakken van eindterm 2 plaatsen in de periodes Prehistorie, Oudheid, Middeleeuwen, Vroegmoderne Tijd en Moderne Tijd;

-    uitleggen dat de indeling in perioden en tijdvakken een westers perspectief op de geschiedenis vertegenwoordigt en wat de beperkingen en bezwaren daarvan kunnen zijn.

 

4.   De kandidaat kan:

-   in historische processen de samenhang tussen veranderingen en continuÔteit beschrijven;

-   de betekenis van historische gebeurtenissen, verschijnselen en ontwikkelingen voor het heden aangeven;

-   verschillende soorten historische verandering onderscheiden;

-    door het onderscheiden van continuÔteiten van langere en kortere duur onderkennen hoe elementen afkomstig uit verschillende tijdvakken zich gelijktijdig in ťťn tijdvak kunnen manifesteren (de gelijktijdigheid van het ongelijktijdige).

 

5.   De kandidaat kan:

-     een vraag en een daarop aansluitende hypothese formuleren;

-     voor een vraag bruikbaar bronnenmateriaal verwerven en gegevens eruit selecteren.

 

6.   De kandidaat kan:

-    in het kader van een historische vraagstelling verklaringen geven voor historische gebeurtenissen, verschijnselen en ontwikkelingen;

-    onderscheid maken tussen verschillende soorten oorzaken.

 

7.   De kandidaat kan bij het geven van oordelen over het verleden rekening houden met:

-    het onderscheid tussen feiten en meningen;

-    tijd- en plaatsgebondenheid van interpretaties en oordelen afkomstig van personen uit het verleden en afkomstig van hedendaagse personen, onder wie hij zelf;

-    de rol van waardepatronen in heden en verleden;

-    het ondersteunen van uitspraken met behulp van argumenten.

 

 

Domein B: OriŽntatiekennis

8.   De kandidaat kan voor elk van de tien tijdvakken zoals omschreven in eindtermen 2:

-   de kenmerkende aspecten van ieder tijdvak noemen

-   bij elk kenmerk een passend voorbeeld geven van een gebeurtenis, ontwikkeling, verschijnsel of handeling dan wel gedachtegang van een persoon en dit voorbeeld gebruiken om het betreffende aspect te verduidelijken;

-   uitleggen hoe kennis van het betreffende tijdvak de oriŽntatie op de hedendaagse werkelijkheid beÔnvloedt;

-   uitleggen dat de betekenis die aan tijdvakken wordt toegekend mede afhangt van de tijd, plaats en omstandigheden waarin mensen zich met het verleden bezighouden.

 

Prehistorie / de tijd van jagers en boeren

 

Voor tijdvak 1 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    de levenswijze van jagers-verzamelaars;

-    het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen;

-    het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

 

Oudheid / de tijd van Grieken en Romeinen

 

Voor tijdvak 2 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat;

-    de klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur;

-    de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde;

-    de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa;

-    de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheÔstische godsdiensten. 

 

Vroege Middeleeuwen / de tijd van ridders en monniken

 

Voor tijdvak 3 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    de verspreiding van het christendom in geheel Europa;

-    het ontstaan en de verspreiding van de islam;

-    de vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid;

-    het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur. 

 

Hoge en Late Middeleeuwen / de tijd van steden en staten

 

Voor tijdvak 4 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving;

-    de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden;

-    het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben;

-    de expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten;

-    het begin van staatsvorming en centralisatie.

 

Renaissancetijd / de tijd van ontdekkers en hervormers

 

Voor tijdvak 5 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

het begin van de Europese overzeese expansie;

-     het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling;

-     de hernieuwde oriŽntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid;

-        de protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had;

-        het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

 

Gouden Eeuw / de tijd van regenten en vorsten

 

Voor tijdvak 6 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-   het streven van vorsten naar absolute macht;

-   de bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek;

-   wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie;

-   de wetenschappelijke revolutie.

 

Verlichting / de tijd van pruiken en revoluties

 

Voor tijdvak 7 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    rationeel optimisme en ‘verlicht denken’ dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen;

-    voortbestaan van het ancien rťgime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven  (verlicht absolutisme);

-    uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniŽn en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme;

-    de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.

 

Industrialisatietijd / de tijd van burgers en stoommachines

 

Voor tijdvak 8 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    de industriŽle revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriŽle samenleving;

-    discussies over de ‘sociale kwestie’;

-    de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie;

-    de opkomst van emancipatiebewegingen;

-    voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces;

-    de opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.

 

Eerste helft twintigste eeuw / de tijd van de wereldoorlogen

 

Voor tijdvak 9 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie;

-    het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieŽn communisme en fascisme/nationaal-socialisme;

-    de crisis van het wereldkapitalisme;

-    het voeren van twee wereldoorlogen;

-    racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden;

-    de Duitse bezetting van Nederland;

-    verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering;

-    vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme. 

 

Tweede helft twintigste eeuw / de tijd van televisie en computer

 

Voor tijdvak 10 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

-    de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog;

-    de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld;

-    de eenwording van Europa;

-    de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen;

-    de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.

 

Domein C: Thema's

9 De kandidaat kan:

 - aan de hand van twee / vijf (voor profiel cultuur en maatschappij) / vier (voor profiel
   economie en maatschappij) nader omschreven concrete thema's met gebruikmaking
   van de eindtermen uit domein A een beargumenteerd antwoord geven op inhoudelijke
   vragen over het betreffende thema;
 - op grond van situaties in de verschillende tijdvakken ontwikkelingen op langere
   termijn beschrijven.

 

Domein D: Geschiedenis van de rechtsstaat en van de parlementaire democratie

10. De kandidaat kan

 - verband leggen tussen het ontstaan van vrijheidsrechten en politieke rechten in bepaalde historische tijdvakken
   en kenmerkende aspecten van die tijdvakken;

 - belangrijke denkers noemen en hun opvattingen over de relatie tussen staat en onderdanen;

 - uitleggen onder invloed van welke factoren de rechtsstaat zich in Nederland heeft ontwikkeld en welke actoren
   erbij betrokken waren;

 - uitleggen onder invloed van welke factoren de parlementaire democratie zich in Nederland heeft ontwikkeld
    sinds 1795;

 - de ontstaansgeschiedenis van de belangrijkste politieke stromingen en partijen weergeven sinds 1848.

 

Domein E: OriŽntatie op studie en beroep