Histoforum

    De weg naar het Avondland    

De weg naar het Avondland

Jan Leyers, Canvas & VPRO, 2011 - elfdelige televisiereeks, 3 Dvdís - speelduur: ca. 445 minuten - diverse talen gesproken; Nederlandse ondertitels.

In de elfdelige reeks De weg naar het Avondland volgt Jan Leyers het spoor van de mensheid: van EthiopiŽ, waar we (volgens de huidige wetenschappelijke inzichten) allen vandaan komen, tot in Duitsland en BelgiŽ.

Filosoof, muzikant en documentairemaker Jan Leyers (1958) staat garant voor een bepaald soort televisieprogrammaís, waarvan er in ons taalgebied helaas bijzonder weinig op de buis verschijnen: uitvoerig, langzaam in plaats van schichtige cameravoering zodat je goed kunt volgen. Kortom: beklijvende, intelligente televisie met actualiteitswaarde (en vaak meer dan dat), waaraan je wat hebt.
Eerst met de elfdelige reeks (en begeleidend boek) De schaduw van het kruis (2002), waarvoor hij per motor het traject overdeed van de eerste Kruistocht, van Bouillon naar Jeruzalem. De reeks kon op heel wat (gerechtvaardigde) kritiek rekenen vanuit historische hoek, omdat hij in navolging van Runciman en Terry Jones zeer negatief en vaak ongenuanceerd staat tegenover de kruisvaarders (1). Persoonlijk vond ik anderzijds een aantal anekdotes bijzonder leerrijk, onder andere hoe het oudste jodenkerkhof in Europa (Worms) ontsnapte aan de verwoesting door de naziís dankzij Ö Heinrich Himmler, ReichsfŁhrer SS!

Dan volgde De weg naar Mekka (2007), van AndalusiŽ in Spanje over Marokko, Algerije, LibiŽ enz. tot nabij de heilige stad (omdat Ďongelovigení Mekka niet mogen betreden). En nu dus De weg naar het Avondland (2011). Elke Dvd-reeks is snel gevolgd door een ruim bemeten boek en elk van die boeken heeft een behoorlijke plaats ingenomen op de lijst van non-fiction bestsellers, tussen de onvermijdelijke kookboeken in, die de laatste jaren de lijsten teisteren tot mijn grote ergernis. Ze vormen geen doorslag van de filmdocumentaire, maar leveren meer achtergrond en info bijvoorbeeld over de problemen allerhande van de filmmakers die in de uitzendingen zelf niet zo uitvoerig aan bod konden komen (2). Bij de talrijke gesprekken is het opvallend hoe Leyers door zijn sympathieke houding (en ongetwijfeld dito uiterlijk) zijn partners weet te verleiden tot soms verregaande en voor ons steeds belangwekkende uitlatingen.

Ook de televisiereeksen op Dvd kennen een meer dan gewoon succes. Zo kocht ik deze reeks tegen een zeer zacht prijsje in een actie van het ruim verspreide weekblad Knack.

De weg naarÖ in de titels staat daar niet zomaar toevallig. De televisiereeksen zijn telkens een volwaardige uitwerking van het queeste-motief, sinds de Odyssea van Homeros reeds het thema van de reis als groei naar kennis en inzicht. De reis waarvan niemand onveranderd terug thuiskomt.
In De weg naar het Avondland confronteren de situaties en de talrijke gesprekspartners onderweg ons wel zeer dwingend met ons westers waardensysteem Ö of juist het ontbreken daaraan. En blijkt het dat mensen in voor ons afgelegen of achterlijke streken vaak een ruimere blik op de realiteit hebben dan je zou verwachten. Om slechts ťťn voorbeeld te noemen: de jonge lagere priester in het middeleeuwse Lalibela (EthiopiŽ) die duidelijk beseft welke dodelijke dreiging uitgaat van de opdringende westerse technologie en het begeleidende materialisme voor zijn oeroude spirituele cultuur.

Inhoud

Disc 1. Aflevering 1 - 4

Deel 1. ETHIOPIň

De tocht begint in het Nationaal Museum van EthiopiŽ. De spectaculairste vondst hier is het skelet van Lucy, een vrouw die meer dan drie miljoen jaar geleden door de Ethiopische savanne dwaalde en volgens wetenschappers ťťn van de belangrijkste schakels in de evolutietheorie vormt. Tot zijn verbazing stelt Jan vast dat de gids van het museum en de aanwezige studenten helemaal niet in de evolutietheorie geloven en bij het creationisme zweren!

In de onherbergzame laagvlakte van de Danakil bezoekt hij een dorp van de Afar, een herdersvolk dat even trots als taai blijkt.
De volgende ochtend arriveert Jan aan het zoutmeer van de Danakil, officieel de heetste plek van de wereld. Bij een temperatuur van 46 graden Celsius en zonder enige vorm van beschutting hakken zoutwerkers grote plakken zout uit de bodem. Verder van de westerse beschaving kan je nauwelijks komen, en toch stuit Jan hier op toestanden die hem als westerling heel vertrouwd overkomen: een bezittende en werkende klasse en de ene etnische groep die zich superieur voelt aan de andere.
De werkers zijn namelijk Tigray. Zij doen hier al het werk, terwijl de Afar toekijken en de opbrengsten inpikken.

De route loopt verder langs Bekoji, een bergstadje met een unieke kwaliteit: nergens anders ter wereld worden zo veel hardloopkampioenen geboren. Jan woont een oefensessie bij. Tussen de fabelachtige rotskerken van Lalibela vertelt een Ethiopische priester waarom hij zich door de oprukkende westerse beschaving bedreigd voelt.


Deel 2. ETHIOPIň & SOEDAN

Terug naar Addis Abeba en bezoek aan een gemeenschap van rastafari's. Zij zijn de discriminatie in het Westen ontvlucht en hebben in EthiopiŽ hun ware roeping gevonden. Op een bouwwerf leert Jan dat het niet langer de Europeanen, maar de Chinezen zijn die in Afrika de lakens uitdelen. Langs het uitgestrekte Tana-meer gaat de reis gaat naar het noorden van Soedan, dat Arabisch en islamitisch is. In de hoofdstad Khartoem heeft Jan een afspraak met Hassan al-Turabi, de man die Osama bin Laden in de jaren negentig naar Soedan haalde. Aan de universiteit van Khartoem volgt hij een les Chinees.


Deel 3. SOEDAN & EGYPTE

In Khartoem bezoekt Jan de beruchte Moskee van de Martelaren, waar een sjeik hem verzekert dat het verdorven Westen ten dode is opgeschreven. De tocht gaat verder naar het hoge noorden van Soedan, waar unieke tempels en piramiden er godverlaten bij liggen. Jan daalt af in een graftombe van een Nubische farao. In de Nubische dorpen langs de Nijl blijkt het leven sinds de tijd van de farao's nauwelijks veranderd. De ploeg steekt de grens met Egypte over en trekt naar Aswan, waar de bouw van de befaamde Aswandam het leven van de mensen volledig overhoop haalde.


Deel 4. EGYPTE

In Luxor leert Jan van een taxichauffeur hoe je een politieagent moet omkopen. Jan ontmoet George Matta, een gepensioneerde ingenieur. George kan zich herinneren dat de Egyptenaren in de jaren zestig droomden van welvaart en vooruitgang. Maar van dat optimisme blijft vandaag bitter weinig over. Corruptie en een gebrek aan democratie doen George verlangen naar een Egyptische Stalin, een nieuwe sterke farao.
(Ondertussen werd de oude dictator Moebarak in de lente van 2011 verdreven door het aanhoudend volksprotest in CaÔro. Doch daarvan was ten tijde van deze opnamen nog geen sprake.)

Bij aankomst in CaÔro vallen vooral de uitgestrekte wijken in aanbouw op. De stad barst langs alle kanten uit haar voegen. Maar in CaÔro is nog iets vreemds aan de hand. Hoewel er (minstens) acht miljoen mannen en evenveel vrouwen wonen, kunnen de geslachten elkaar alsmaar moeilijker vinden en blijven steeds meer mensen ongetrouwd. Een jonge apothekeres vertelt over haar ervaringen. In een beautysalon stelt Jan vast dat het Egyptische schoonheidsideaal erg van het westerse verschilt. Seksuologe Heba Kotb vertelt waarom jongens wel, en meisjes niet mogen masturberen. Jan bezoekt het bedoeÔenendorp Al-Sayed, waar nog wordt getrouwd en gevrijd zonder dat er seksuologen of zelfhulpboeken aan te pas komen.


Disc 2. Aflevering 5 - 8

Deel 5. ISRAňL.


Midden in de Negevwoestijn ligt het graf van David Ben Goerion, die in 1948 IsraŽls eerste premier werd. De plek is vandaag een bedevaartsoord voor burgers en soldaten. IsraŽl werd gesticht door joden die uit Europa en Amerika kwamen en een veilige haven wilden creŽren voor alle joden van de wereld. Maar wat blijft van die droom nog over?
De eerste joodse pioniers creŽerden een nieuwe vorm van samenleven: de kibboets. De kibboets was een gemeenschap waarvan de principes haaks stonden op die van het kapitalistische Westen. Maar ook in de kibboets doen modernisering en individualisering hun intrede.

Jeruzalem, voor de joden de eeuwige en ondeelbare hoofdstad van IsraŽl. De joodse immigranten die de afgelopen decennia in Jeruzalem neerstreken, hebben heel andere motieven dan de pioniers van de kibboetsen. De nieuwkomers zijn niet gevlucht voor vervolgingen of discriminatie, maar claimen dit land omdat het hen door de Bijbel werd beloofd. En ga met zulke mensen maar een redeneren om tot redelijke oplossingen te komen!

Jan ontmoet Rabbi Kleiman. Die is ervan overtuigd dat alle joden ter wereld genetisch verwant zijn en probeert met genetica aan te tonen dat het land van IsraŽl aan de joden toekomt. Daarna maakt Jan kennis met de IsraŽlische historicus Shlomo Sand. Deze beweert dat het joodse volk helemaal niet bestaat. Volgens hem zijn het joodse volk en de ballingschap verzinsels en is de terugkeer van de joden naar IsraŽl niets anders dan een vorm van kolonisatie.

In Tel Aviv krijgt Jan een heel ander gezicht van IsraŽl te zien: jong, seculier en hedonistisch. Hij zoekt Oz Almog op, een flamboyant socioloog die vreest dat het unieke joodse karakter van IsraŽl aan het verdwijnen is. Almog leg ook uit waarom IsraŽl onbetwistbaar een westers land is en waarom de zionistische droom op een nachtmerrie is uitgedraaid. Dan naar Hebron, waar een heel kleine groep van enkele honderden fanatieke fundamentalistische joden leeft tussen honderdduizenden Palestijnen, goed bewaakt door het leger. Hier noemt Leyers zijn gesprekspartner verontwaardigd een leugenaar, waar die de grove onwaarheid verkoopt dat BelgiŽ een antisemitisch land is.


DEEL 6. TURKIJE

Leyers is aangekomen in het land van de Koerden in het diepe zuidoosten van Turkije. De Koerden wonen hier al sinds de oudheid. Ze zijn een trots volk en doen er alles aan om hun eigen taal en cultuur te beschermen en beschouwen de Turken als vreemde bezetters. Zelfs gewoon maar uitkomen voor je Koerdische identiteit was hier lange tijd bij wet verboden. In Diyarbakir, de oudste stad in de Koerdische regio, ontmoet Jan burgemeester Abdullah Demirbash die er openlijk durft voor uit te komen dat hij een Koerd is.
In een drukke volkswijk zoekt Jan Medya op, een 10-jarig meisje dat de strijd op een heel eigen manier voert. Elke dag geeft Medya Koerdische les aan haar vriendjes uit de buurt, iets wat bij wet verboden is.

Diyarbakir maakt op vele gebieden grote veranderingen door. Geweld tegen vrouwen was lange tijd een taboe-onderwerp, maar wordt nu stilaan bespreekbaar. Jan heeft een afspraak met ÷mur. Zij werkt voor een organisatie die vrouwen bewust maakt van hun rechten en hen helpt hun situatie te verbeteren. Volgens ÷mur zijn de hardnekkige patriarchale structuren de grootste vijanden van de ontvoogding.

Ďs Anderendaags trekt Leyers verder naar Erzurum in het noorden van Turkije. In deze stad hield de vader des vaderlands Ataturk kort na de eerste wereldoorlog een beroemd congres waar hij zijn visie op het nieuwe Turkije uiteen zette. Ataturk wilde dat zijn onderdanen hun traditionele Aziatische levensstijl opgaven en als Europeanen gingen leven. Maar sommige tradities blijken erg hardnekkig. Op een stoffig veld aan de rand van Erzurum komt de plaatselijke Djiridclub samen. Djirid is de oudste sport in Turkije en gaat terug tot de vechttechnieken die de Turkse nomadische stammen in de middeleeuwen uit Centraal AziŽ meebrachten.


DEEL 7. ARMENIň - GEORGIň

ArmeniŽ, een land op de grens tussen AziŽ en Europa. Bijna 70 jaar lang was ArmeniŽ een Sovjetrepubliek. In 1991 scheurde het zich los van Moskou en werd het onafhankelijk. ArmeniŽ is een jonge staat, maar het Armeense volk heeft een lange en tragische geschiedenis.
Op een heuvel die over de hoofdstad Jerevan uitkijkt, staat het genocidemonument, dat de zwartste bladzijde uit de Armeense geschiedenis herdenkt. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kwamen in het Osmaanse Rijk anderhalf miljoen ArmeniŽrs om het leven. De Turken beschouwden de christelijke ArmeniŽrs als handlangers van de westerse geallieerden en besloten hen te elimineren.

De genocide zelf is in ArmeniŽ een blijvend trauma, maar bijna net zo erg vinden de ArmeniŽrs dat de Turken niet willen erkennen dat het om volkerenmoord ging.

In ArmeniŽ duurt het nooit lang voor je op een gevoelig symbool van de Armeense natie stuit. Als Jan op de markt in Jerevan om zich heen kijkt, lijkt het alsof schilders hier maar ťťn onderwerp hebben: de berg Ararat.
Volgens de legende strandde de ark van Noah na de Zondvloed op de Ararat. Noah en zijn familie waren de enige overlevenden en bevolkten de aarde weer van nul af aan. Daarom beschouwen de ArmeniŽrs zichzelf als het oudste volk ter wereld en de Ararat als een heilige berg. Met de Armeense heilige berg Ararat is er ťťn probleem: hij ligt niet meer in ArmeniŽ. Sinds de grens zeventig jaar geleden werd hertekend, bevindt de Ararat zich op het grondgebied van erfvijand Turkije. Net over de grens.

De volgende dag steekt Jan de grens met GeorgiŽ over. Hij komt aan in Akhalkalaki, een stadje dat er even vreemd uitziet als klinkt. In de lobby van het hotel ontmoet hij Tsiala Aslanyan, een 23-jarige journaliste. Tsiala laat ons kennismaken met een vreemd plaatselijk gebruik. Het meisje van je dromen kidnappen om er vervolgens mee te trouwen is in deze uithoek van GeorgiŽ namelijk doodnormaal.


AFLEVERING 8.

Op weg naar het Avondland trekt Jan door GeorgiŽ, een voormalige Sovjet-republiek in de Kaukasus. In GeorgiŽ worden tientallen talen gesproken waarvan sommige tot de oudste van de wereld behoren en waarvan sommige met uitsterven zijn bedreigd. Een van die talen is het Udi. Jan trekt naar een dorpsschool waar de onderwijzer een eenzame strijd voert om het Udi van de ondergang te redden.

In de buurt van de hoofdstad Tbilisi heeft Jan een afspraak met vader Lazare, de woordvoerder van het hoofd van de Georgische kerk. GeorgiŽ maakt moeilijke tijden door. Het land zit economisch aan de grond en leeft op gespannen voet met buurland Rusland. De GeorgiŽrs zouden zich graag van de Russische invloed onttrekken en volwaardige Europeanen worden, maar de poort naar het Westen blijft voorlopig dicht. Een dalend geboortecijfer en een jonge bevolking die wegtrekt, zorgen voor pessimisme.

De volgende ochtend trekt Jan verder naar Gori, een provinciestadje ten westen van Tbilisi. Van Gori zou nooit iemand gehoord hebben als hier niet de beroemdste GeorgiŽr aller tijden geboren was. Jozef Stalin schopte het van schoenmakerszoon tot secretaris-generaal van de communistische partij en stond bijna 30 jaar aan het hoofd van de Sovjet-Unie. Stalin maakte van zijn land een supermacht, maar voerde een schrikbewind en liet miljoenen van zijn onderdanen gevangen zetten, deporteren of terechtstellen.

In het Stalinmuseum van Gori vind Jan over die wandaden echter niets terug. Hier is vadertje Stalin nog altijd de held van de natie. Ook voor Valeri, een vaste bezoeker. Hij vertelt vol nostalgie over Stalins grootste verwezelijkingen, de industrialisering van de Sovjet-Unie en zijn overwinning op nazi-Duitsland. Valeri neemt Jan mee naar het centrale plein van Gori waar nog steeds een standbeeld van Stalin staat. Hij toont Jan de sporen van recent vandalisme. Wanneer enkele jongeren opduiken, ontstaat er een stevige discussie over de verdiensten en wandaden van Stalin.

Dan krijgt Jan spectaculair nieuws. Zijn tolk Sofia heeft een afspraak geregeld met Jacob Dzjoegashvili, de achterkleinzoon van Jozef Stalin. Jacob verdedigt de erfenis van Stalin met vuur. Hij is er van overtuigd dat Stalin vermoord werd en dat de Sovjet-Unie vernietigd werd door een zeer goed geplande agressie.

Daarna trekt Jan verder naar Wolgograd, het vroegere Stalingrad. Met een indrukwekkende militaire parade herdenken ze daar de overwinning op nazi-Duitsland. De oud-strijders lopen fier door de straten en worden door alle toeschouwers bedankt voor hun inzet voor het vaderland. Het patriottisme blijkt bij de jonge generatie Russen nog even sterk aanwezig te zijn als bij de ouderen.


Disc 3. Aflevering 9 - 11.

Aflevering 9. RUSLAND & OEKRAŌNE

In deze aflevering gaat het onder meer over de erfenis van Lenin en Stalin, de Russische huwelijksmarkt, het nieuwe optimisme in de voormalige Sovjetstaat en de babyboom die daarvan het gevolg is.
Jan is gearriveerd in Wolgograd, in het diepe zuiden van Rusland. Lenin kijkt nog altijd uit over de Wolga, maar de revolutie is hier allang dood en begraven. Aan de voet van zijn standbeeld wordt alleen naar de toekomst gekeken. Volgens de legende brengt deze plek geluk, en alle trouwers in Wolgograd komen hiernaartoe. In Rusland wordt vandaag fors getrouwd, en het demografische resultaat is navenant. Het land kent sinds kort een ware babyboom.

Jan vertrekt met de trein naar de voormalige Sovjetrepubliek OekraÔne. Odessa, een havenstad aan de Zwarte Zee, was een van de bases van de Sovjetmarine. Bij de beroemde Potemkintrappen maakt Jan kennis met kapitein Erlen Baileys, die 20 jaar lang officier was op een Sovjetduikboot. Er wordt vandaag veel geld verdiend in Odessa, en het moet rollen.

Ďs Anderendaags trekt Leyers verder door het hart van OekraÔne. Dit is het ďland van de zwarte aardeĒ, een van de vruchtbaarste gebieden van Europa en ooit de graanschuur van de Sovjet-Unie. Dit deel van OekraÔne is altijd een streek geweest van kleine zelfstandige boeren, die niet houden van inmenging van bovenaf en gewend zijn alles onder zichzelf te regelen. Een houding die hen onder het bewind van Stalin duur kwam te staan.

Begin jaren dertig van de vorige eeuw besloot Stalin alle landbouwgronden te collectiviseren. Hij sloot het hele gebied hermetisch af en hongerde de OekraÔners langzaam uit. In het meest vruchtbare deel van Europa stierven in jaren tijd meer dan drie miljoen mensen de hongerdood. Een getuige van die catastrofe, Maria Guz, vertelt hoe ze verschillende familieleden in de hongersnood verloor.


Aflevering 10. OEKRAŌNE - POLEN

Op zijn traject door OekraÔne en Polen wordt Jan geconfronteerd met de bewogen geschiedenis van beide landen, maakt hij kennis met een rondreizende Madonna en ziet hij hoe de Ďvooruitgangí niet veel geluk heeft gebracht voor de Roma-zigeuners.

Jan is aangekomen in Lviv, een charmante stad in het westen van OekraÔne. In dit deel van Europa zijn de grenzen talloze keren verschoven en herschikt. Ooit lag Lviv in Polen. Tot Stalin aan het begin van de Tweede Wereldoorlog dit gebied bij de Sovjet-Unie inlijfde. De inwoners van Lviv werden massaal gedeporteerd maar overal in de stad vind je nog sporen van het katholieke Poolse verleden. Op de begraafplaats van Lviv vallen de vele Poolse namen op. Elke dag komen Poolse toeristen en scholieren hier de graven van hun voorouders opzoeken. Van de begraafplaats trekt Jan naar de universiteit van Lviv. Hij heeft er een afspraak met historicus Yaroslav Hrytsak. Professor Hrytsak vertelt dat de twintigste eeuw voor de OekraÔners ťťn lang verhaal van gruwel en rampspoed was. Van de start van WO I tot aan het einde van WO II stierven de helft van de mannen en een kwart van de vrouwen een gewelddadige dood.

Vijftig kilometer ten westen van Lviv ligt de grens met Polen, de poort naar Europa. Nauwelijks twintig jaar geleden was dit nog een verre vreemde wereld, weggestopt achter een ijzeren gordijn.

Het Poolse dorp Theofilov beleeft een hoogdag met de komst van de legendarische icoon van de zwarte Madonna van Chestochova, de beschermheilige van Polen. De Zwarte Madonna reist voortdurend door het land en verblijft elke dag in een ander dorp. De Polen beschouwen het als een unieke eer om haar te mogen ontvangen. Tijdens de processie ontmoet Jan Father Chung, een Chinees die in MaleisiŽ werd geboren. Tijdens zijn studies in Engeland kwam hij in contact met een Poolse priester die hem bekeerde tot het katholicisme. Polen is nu zijn spirituele thuis geworden.

Jan bezoekt het voormalige concentratiekamp van Auschwitz. In het nabijgelegen Krakau, dat tot de Tweede Wereldoorlog een bloeiende joodse gemeenschap had, ontmoet hij Zofia Radzikowska. Zij werd in de joodse wijk van Krakau geboren en was vier jaar toen de oorlog uitbrak.

Eeuwenlang trokken de Romazigeuners vrij rond door Polen. Sinds de jaren zestig moeten ze een vaste verblijfplaats hebben, maar veel vooruitgang heeft hen dat niet opgebracht. In de Romagemeenschap van Kielce is iedereen werkloos en gaan kinderen niet of nauwelijks naar school. Met zijn Roma-tolk Marta Gabor wordt Jan uitgenodigd bij Jan en Helena Paczkowski. Zij herinneren zich de tijd dat de Roma vrij rondzwierven en van niemand afhankelijk waren.


Aflevering 11. DUITSLAND - NEDERLAND - BELGIň

Jan is heel Polen doorgetrokken en nadert de grens met Duitsland. Het laatste Poolse dorp voor de grens is Ozinow Dolny. Het is een merkwaardige plek. Ozinow Dolny telt 200 inwoners en 150 kappers. De meeste klanten zijn Duitsers die de grens oversteken omdat je haar laten knippen hier zo goedkoop is. Met Andrea en Bernt, twee voormalige Oost-Duitsers, praat Jan over de veranderingen sinds de eenmaking van Duitsland. Niet elke verandering blijkt een verbetering te zijn.

Jan steekt de grens over en trekt naar Berlijn, de hoofdstad van het eengemaakte Duitsland. In de geschiedenis van het Avondland heeft Duitsland voor unieke artistieke hoogtepunten en ongeŽvenaarde politieke dieptepunten gezorgd.

Eťn van de somberste aller Duitsers was de historicus en filosoof Oswald Spengler. Die publiceerde begin vorige eeuw De Ondergang van het Avondland. Het boek laat zich eenvoudig samenvatten: we maken de laatste dagen van de Westerse beschaving mee. Vlakbij de Brandenburger Tor heeft Jan een afspraak met Rolf Hochhuth, toneelschrijver en kenner van Oswald Spengler.

De Berlijnse wijk Kreuzberg is sinds de jaren í60 een magneet voor kunstenaars, studenten en linkse activisten. Tegelijk is het een van de meest multiculturele buurten van Berlijn. Jan maakt kennis met Karin Seiffert. Karin kwam als idealistische twintiger in Kreuzberg wonen en is nog even geŽngageerd als toen. In haar atelier beschildert ze poppen en borden die ze in betogingen met zich meedraagt. Karin heeft voor elke heikele kwestie een pop en voor elk probleem een oplossing.

Jan zet zijn reis voort naar Nederland, decennia lang het gidsland en grote voorbeeld voor alle progressieven in Europa. Maar die tijd is voorbij. Rotterdam was de eerste Nederlandse grootstad waar, 10 jaar geleden, een nieuw rechts discours de kop opstak en doorbrak. Jan ontmoet Dries Mosch, gemeenteraadslid voor Leefbaar Rotterdam, de partij die door wijlen Pim Fortuyn op de kaart werd gezet. Dries laat Jan zien wat er in zijn stad verkeerd loopt. De eerste halte is een opvangcentrum voor drugsverslaafden.

Zonder ongelukken wordt Rotterdam in 2012 de eerste Europese grootstad waar meer allochtonen dan autochtonen wonen. Dries neemt Jan mee naar de Afrikanerwijk, waar de etnische samenstelling van de bevolking de afgelopen tijd volledig is veranderd. In de hele wijk wonen nog amper 15 Nederlandse gezinnen. Zij voelen zich in de steek gelaten en leggen uit waarom zij, vroegere communisten, nu voor Wilders stemmen. Na het relaas van de laatste blanke wijkbewoners legt Jan zijn oor te luisteren bij enkele gekleurde medemensen. Tot zijn grote verrassing pleiten ook zij voor een forse aanpak.

De reis eindigt in Antwerpen, waar Jan een allerlaatste afspraak heeft. Hundť Dhugassa is een EthiopiŽr, die drie jaar geleden om politieke redenen wegvluchtte uit zijn geboorteland en in BelgiŽ terechtkwam. Hundť kijkt met grote ogen naar onze samenleving. Aan het eind gooit Hundť Jan dezelfde vraag voor de voeten als die waarmee hij aan de weg naar het Avondland begon.



Noten

* Op de website van Canvas vind je een heel pakket materiaal over de uitzendingen. We kunnen niet garanderen dat deze informatie lang ter beschikking blijft. Zolang dat wel het geval is tref je er videofragmenten, een korte inhoud, fotoreportages en - in de samenvattingen - heel hele reeks links naar achtergrondinformatie. We hebben in bovenstaande tekst exemplarisch een zoín link bewaard, in aflevering 8, over de talen van GeorgiŽ.


1. Over de kruistochten, zie op deze site verder nog:
Terry Jones, De Kruistochten (Crusades) (BBC, 1995).

The Crusades. The Crescent & the Cross (History Channel, 2005).

Thomas Asbridge, De Kruistochten. De strijd om het heilige land, Antwerpen, Standaard Uitgeverij - Het Spectrum, 2010, 784 blz.


2. De schaduw van het kruis, Leuven, Van Halewyck, 2002, 359 blz.

De weg naar Mekka. Een ontdekkingsreis door de moslimwereld, Leuven, Van Halewyck, 2007, 472 blz.

De weg naar het Avondland, Leuven, Van Halewyck, 2011, 477 blz.


Jos Martens
9 juni 2011

     
 

Met onderstaande zoekmachine kunt u zowel zoeken op het www als binnen deze site en Histoforum

Google
Search WWW Search histoforum.digischool.nl