Histoforum

    Passendale

laatste wijziging: 12-11-2011

 

(The Battle of) Passchendaele
Canada 2008 - Dvd: Dutch Filmworks 2010 - speelduur 110 minuten - Engels gesproken, Nederlands ondertiteld - Extra: Making of the Road to Passchendaele, 44 minuten. 

Regie: Paul Gross
Acteurs
: Paul Gross (Michael Dunne), Caroline Dhavernas (Sarah Mann), Joe Dinicol (David Mann)

“Elk jaar wordt in de Vlaamse Westhoek nog 300.000 kilogram munitie uit de grond gehaald, bijna een eeuw na de Groote Oorlog, voor velen (waaronder ondergetekende) de meest overbodige bloedige slachting van een bloedige 20ste eeuw. Dus erg objectief of onthecht zijn mijn gevoelens niet op deze herdenkingsdag.” Dit schreef ik op 11 november 2009 bij de recensie van Lyn Macdonald, 1914. Dagen van hoop.  In 2014 is het honderd jaar geleden dat de Groote Oorlog uitbrak. Gelegenheid te over voor een aantal uitzendingen op televisie, boeken enz. Bericht hierover zal gegarandeerd geleidelijk aan volgen op deze site. 

De titel van de film is misleidend. Hoewel hij begint en eindigt met een oorlogsscčne, speelt het grootste deel van de film in Canada en draait om de liefdegeschiedenis tussen de hoofdpersonen en de zijdelingse verwikkelingen in Calgary. The Battle is dan ook een toevoeging op de dvd, om commerciële redenen. De film heet oorspronkelijk gewoon Passchendaele. Paul Gross neemt de productie, regie én hoofdrol voor zijn rekening. De film is bedoeld als een eresaluut aan alle Canadese soldaten en in het bijzonder aan zijn grootvader, die meestreed in Passendale.

Nota: De Slag om Passendale is onderdeel van de Derde Slag om Ieper. Onder deze naam is de slag bekend in de Belgische geschiedschrijving. 'Passendale' groeide daarbij uit tot het symbool van de oorlogsgruwel. De Canadese film start met enkele cijfergegevens: in 1917 streden 600.000 Canadezen op een bevolking van minder dan 8 miljoen in de oorlog. Een op tien zou nooit terugkeren.

De eerste beelden tonen een Canadese patrouille van vier man, van wie er drie sneuvelen onder het vuur van een Duitse mitrailleur. De enige overlevende is sergeant Michael Dunne, die door een granaatontploffing wordt weggeslingerd. In het hospitaal in Calgary (Alberta, Canada) ontmoet hij de verpleegster Sarah Mann. Dunne lijdt aan slapeloosheid en nachtmerries. Diagnose van de dokter: neurasthenie. Tussen hem en Sarah komt het tot een relatie: twee mensen, zwaar getekend door de oorlog. Zo houdt zij bijvoorbeeld lang de boot af, als bescherming voor zichzelf, omdat zij rondom zich voortdurend iedereen verhakkeld ziet binnenkomen en doodgaan. Hij wordt ingeschakeld bij de rekrutering van nog meer kanonnenvlees. Hier wijst hij David, de broer van Sarah Mann af als ‘ongeschikt voor dienst’, omdat hij aan astma lijdt. Gepest om de Duitse afkomst van zijn familie neemt die toch dienst, gevolgd door Dunne (die hem wil beschermen) en later door Sarah. Aan het front ontmoet hij Sarah weer. Dan worden de Canadezen ingezet bij de verschrikkelijke slag om Passendale, een hel van regen, regen, modder, koude en artillerievuur, die duurde van 4 oktober tot 6 november 1917. En uiteindelijk aan weerszijden meer dan 600.000 mensenlevens eiste voor een terreinwinst van slechts luttele meters! Het peloton van Dunne moet een massale Duitse tegenaanval afslaan, omdat een heel bataljon overijld is teruggetrokken. Sarahs broer krijgt de kolder in het hoofd en stormt ongewapend naar de Duitse linies. Hier wordt hij op het prikkeldraad gespietst door een granaatontploffing. Michael Dunne probeert hem te redden, even ongewapend. Geraakt door zoveel opoffering staakt de vijand het vuren. De ernstig gewonde Michael bereikt met zijn last weer de Canadese linies.

Extra: Making of the Road to Passchendaele, 44 minuten

De ‘making of’ is zoals steeds eten en drinken voor geďnteresseerden. Zo leren we dat Passendale voor de opnames herschapen werd, dicht bij Calgary, in een indianenreservaat. Om het maanlandschap van ‘Flanders’ Fields’ te reconstrueren werd de bovenlaag van de aarde afgegraven en tientallen boomstronken van een ‘dood woud’ ingeplant, zoals te zien is op de talrijke foto’s en filmbeelden uit de Eerste Wereldoorlog.

Voor de figuranten zette men gedeeltelijk Canadese soldaten in, gedeeltelijk amateurs. “De enen moesten we leren figureren, de anderen moesten een militaire opleiding krijgen. Allen moesten leren schieten met de geweren en machinegeweren (Duitse en Canadese) uit de Eerste Wereldoorlog.” Voor mij heeft het ‘schieten’ van een dergelijke film altijd toch al veel weg van een grootscheepse militaire operatie!

Tussendoor leggen acteurs en hooggeplaatste Canadese officieren de link met de realiteit van 1917, met archieffilms en -foto’s op de achtergrond. Blijkt dat Passendale in Canada veel minder bekend is dan in België of Groot-Brittannië. Ten tijde van de slag was er een parlementair debat bezig over de invoering van dienstplicht en dus werd de waarheid over de waanzinnig oplopende verliezen zoveel mogelijk achtergehouden.

Het is eveneens duidelijk -ook al wordt het nooit met zoveel woorden gezegd- dat de producers te allen prijze wilden vermijden om een typische Hollywoodfilm te maken, met veel stoere heldhaftigheid en aanverwante. Daarin zijn ze o.i. dan wel geslaagd.

Bijlage: Zij die de oorlog kunnen stoppen, doen dat niet.

Meer info over de slag

Macdonald, Lyn, Passendale 1917, Amsterdam, Anthos - Antwerpen, Manteau, 2004.
Koch, Koen, De Derde Slag bij Ieper 1917, Ambo, 2010, 284 blz.

Films

Een selectie goede documentaires en speelfilms op Histoforum.  

Fictie 

Een hele reeks goede (Jeugd)romans op de site van de VVLG en op deze site.  

De magistrale roman van Willy Spillebeen, De heuvel, Leuven, Davidsfonds 2002, 419 blz. Met didactische verwerking en links naar sites en dvd’s

Non fiction

Er bestaat enorm veel over W.O. I. Een kleine greep geschikte boeken:

De Schaepdrijver, S., De Groote Oorlog. Het koninkrijk België tijdens de Eerste Wereldoorlog, Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 1999, 4de druk, 366 blz.

Tuchman, B., De kanonnen van augustus, Amsterdam, Agon, 1989, 5de druk, 539 blz.

Durnez, G., Zeg mij waar de bloemen zijn. Beelden uit de Eerste Wereldoorlog in Vlaanderen, Leuven, Davidsfonds, 1988, 240 blz.

Dossiers W.O. I op geschiedenis.nl.  

Memorial Museum Passchendaele 1917.

 

Jos Martens

11 november 2011

  

     
 

Met onderstaande zoekmachine kunt u zowel zoeken op het www als binnen deze site en Histoforum

Google
Search WWW Search histoforum.digischool.nl