Overzicht (na)scholingen en conferenties

- 8 juni 2026 (16.00-18.00 uur) Bijeenkomst Taal en geschiedenis horen bij elkaar!  

- 12 juni 2026 Studiedag Pabocommissie van de VGN 

Examenbespreking vmbo gtl

De VGN vmbo-commissie organiseert de landelijke examenbespreking van het examen Geschiedenis en staatsinrichting vmbo GL en TL. Dit zal plaatsvinden door middel van een online bespreking (TEAMS). Net als ieder jaar zijn de besprekingen bedoeld om met zoveel mogelijk vakcollega’s de (algemeen geldende) knelpunten te inventariseren die zijn opgevallen tijdens de correctie. Uit deze vergadering komt het verslag dat wordt gepubliceerd op de website van de VGN en dat kan worden gebruikt als steun bij de correctie.

De examenbespreking zal plaatsvinden op donderdag 28 mei van 15:30 tot en met 17:00. U kunt zich hier inschrijven.  

Beoordelen van betrouwbaarheid van bronnen in examen 2026

Al jaren plaats ik kanttekeningen bij examenvragen die betrekking hebben op het beoordelen van betrouwbaarheid van bronnen. Ook dit jaar kon ik het weer niet laten. Het resultaat leest u hier. Als we werkelijk willen toetsen in hoeverre leerlingen historisch kunnen denken en redeneren, zullen we wat mij betreft echt toemoeten naar grotere opdrachten met een aantal bronnen waarbij de leerlingen (o.a.) de vraag krijgen in hoeverre die bronnen bruikbaar, betrouwbaar en/of representatief zijn voor het beantwoorden van een helder en concrete historische vraagstelling. Als dat, vanwege betrouwbaarheid en validiteit niet mogelijk is in een centraal examen, dan misschien het centraal examen maar helemaal afschaffen of het schoolexamen veel belangrijker maken. Dan geven we ons vak weer terug aan de docenten. Wel pleit ik dan voor collegiale visitatie.

Onderzoek naar Gdańsk en het Rampjaar in Centraal Eindexamen 2026

Nooit gedacht dat mijn onderzoek het centraal eindexamen zou halen, maar dat was buiten het vwo-examen geschiedenis gerekend dat afgelopen maandag plaatsvond: in vraag 1 is sprake van “gedichten en pamfletten (…) die tegen Johan de Witt waren gericht” en tijdens het Rampjaar werden verspreid in Gdańsk (al staat er “Danzig”, waarover straks meer). Toen medeletterkundige en -historicus Alan Moss me het examen toestuurde, dacht ik aanvankelijk dat hij met AI in de weer was geweest om me beet te nemen, maar ik bleek te achterdochtig: mijn onderzoek zit echt in het vwo-eindexamen geschiedenis van 2026, en dat vind ik best een eer.
Lees de hele column van Paul Hulsenboom.

Over de sociologisering van het geschiedenisonderwijs

'Wie kijkt naar de manier waarop geschiedenis tegenwoordig in het Nederlandse voortgezet onderwijs wordt aangeboden, ziet vooral begrippen, processen en verschijnselen: de landbouwrevolutie, staatsvorming, feodalisme, imperialisme, het hofstelsel, de opkomst van de islam, de industrialisatie, democratisering, dekolonisatie, renaissance, reformatie, ontdekkingsreizen, absolutisme, de Verlichting, nationalisme en emancipatiebewegingen. Zij worden ondergebracht in een curriculum van tien tijdvakken en 49 kenmerkende aspecten. Vooral de combinatie van die twee is een typisch Nederlands curriculumconstruct.'
Lees het hele artikel van docent geschiedenis en filosofie Valentin Arts 

Zone of interest

Op Linkedin staat een boeiende bespiegeling van collega Marjonne Maan over de film Zone of interest, die recent op tv te zien was.  

De burgemeester van New York en W.O. I

In een tijd dat  de V.S. zich opnieuw (isolationisme speelde zoals bekend eerder in de V.S.)  lijken af te wenden van Europa is het misschien een aardig idee (vwo-bovenbouw) leerlingen zich eens stuk te laten bijten op een best ingewilkkelde  (om Even tot hier te parafraseren) opdracht over de verkiezing van de burgemeester in New York ten tijde van W.O. I.

Les over rechtspraak in relatie tot slavernij in de Kaapkolonie

De les, ontwikkeld door Pieter Mannak (lerarenopleider geschiedenis aan de Hogeschool van Utrecht) en historicus Martijn Veenhuijsen, sluit aan bij het artikel De kurk waar de Kaapkolonie op dreef. Het onzichtbare werk van vrouwelijke tot slaaf gemaakten (Kleio 2, 2026). Leerlingen maken in deze les kennis met achttiende-eeuwse rechtbankverslagen uit de Nederlandse Kaapkolonie. In deze zeldzame bronnen worden tot slaaf gemaakte vrouwen zichtbaar op momenten van conflict, geweld of verzet.

De leerlingen verdiepen zich in één rechtszaak, analyseren het bronmateriaal en vertalen dit naar een helder krantenbericht voor een hedendaags publiek. Aan de hand van fragmenten, gebaseerd op echte rechtszaken, ontdekken zij hoe slavernij, rechtspraak en dagelijks leven met elkaar verweven waren en hoe individuele vrouwen een cruciale maar kwetsbare rol speelden binnen de koloniale samenleving.

Deze werkvorm combineert historisch onderzoek met schrijfvaardigheid en helpt leerlingen om voorbij abstracte structuren te kijken naar de mensen achter de bronnen.

-         https://www.vgnkleio.nl/wp-content/uploads/2026/04/Kleio-in-de-Klas_Rechtspraak-in-het-nieuws.docx
-    https://www.martijnveenhuijsen.nl/educatief-materiaal/2983305_rechtspraak-in-het-nieuws-wat-rechtszaken-vertellen-over-slavernij-in-de-nederlandse-kaapkolonie    

Christendom en slavernij

In 1742 verdedigde Jacobus Elisa Johannes Capitein, zegt Maarten Franje op Linkedin, aan de Leidse universiteit zijn stelling dat christendom en slavernij verenigbaar zijn. Opvallend: Capitein was zelf ooit als kind tot slaaf gemaakt in West-Afrika. Hoe kon een zwarte man met die achtergrond dit standpunt innemen?
Ben Ipenburg reconstrueert in zijn nieuwe boek Capiteins bewogen leven — van West-Afrika naar Leiden en terug, als predikant in dienst van de West-Indische Compagnie op slavenfort St. George d'Elmina. Hij toont hoe Capitein laveerde tussen geloof en macht, kerkelijke en koloniale belangen. Mythen over zijn leven worden getoetst aan nieuwe bronnen, hardnekkige verhalen gecorrigeerd.
Capitein verschijnt zo als een complex figuur in het spanningsveld van ras, religie en kolonialisme — en onze hedendaagse reflectie daarop. Onmisbaar voor iedereen die de geschiedenis van slavernij en Nederlandse koloniale expansie beter wil begrijpen. "Leven en Werken van Jacobus Elisa Johannes Capitein (±1717-1747), Met hertalingen van zijn werken", verschijnt als hardcover bij Academische Uitgeverij Eburon.

Interessant zijn ook de commentaren op de bijdrage van Maarten Franje.

Hoe vertel je het verhaal van een ontmoeting die we vooral kennen via één schilderij?

De ontmoeting tussen de Khoikhoi en Jan van Riebeeck aan de Tafelbaai markeert het begin van een lange, complexe relatie tussen Nederland en Zuid‑Afrika. Maar wat we ervan “weten”, is grotendeels gevormd door Europese beeldmakers; selectief, sturend en bedoeld om te overtuigen. Iets wat we ook terugzagen in de beeldvorming over de Khoikhoi https://lnkd.in/edaA4_tF 

Met mijn nieuwe opdracht kunnen docenten leerlingen laten onderzoeken hoe één 17e‑eeuws schilderij deze ontmoeting vormgeeft. Leerlingen analyseren compositie, afstand en lichaamstaal, en stappen in vier rollen om te ervaren hoe perspectief werkt en welke stemmen ontbreken. De werkvorm is kort, activerend en inzetbaar in verschillende leerjaren en niveaus.

Voor bovenbouwdocenten ontstaat er, samen met twee andere lessen op mijn website, een volwaardige lessenserie over de oorsprong van de Nederland–Zuid‑Afrikaanse relatie:
• De start van de Kaapkolonie & De constructie van Krotoa — één geïntegreerde bovenbouwles over aankomst, bemiddeling en koloniale representatie
• Rechtspraak in het nieuws: wat rechtszaken vertellen over slavernij in de Nederlandse Kaapkolonie. — een aparte bovenbouwles over wat rechtszaken vertellen over slavernij in de Nederlandse Kaapkolonie, ontwikkeld met Pieter Mannak

Deze drie lessen vormen samen een doorlopende leerlijn die bovenbouwleerlingen meeneemt van eerste contact tot slavernij en laat zien hoe geschiedenis wordt geconstrueerd, doorgegeven en betwist.

Alle materialen zijn vrij beschikbaar via de website van Martijn Veenhuisen https://lnkd.in/eFAd2DdN en direct inzetbaar in de klas.

Lespakket: Dekolonisatie na 1945

Deze lessenreeks van ongeveer 20 lesuren behandelt doorheen vijf thema’s de dekolonisatie na 1945. Ze probeert – in lijn met de nieuwe minimumdoelen historisch bewustzijn – het historisch denken van leerlingen te bevorderen. Meer specifiek wordt ingezet op het vermogen van leerlingen om een beargumenteerd antwoord in te nemen op een historische vraag. Het huidige lespakket is een aanvulling op de publicatie Dekolonisering in verleden en heden, het nieuwe volume in de reeks Historisch Denken.

Het is een zeer uitgebreid Vlaams pakket  waaruit je eventueel keuzes kunt maken of dat je kunt gebruiken als een van de verplichte thema's, eventueel in combinatie met een praktische opdracht, De bedenker heeft voor haar bijbehorend proefschrift (of is het andersom) in België een prijs gekregen, toegekend door docenten. 

Wat is de Holocaust?

Op de website NPOKennis staat een toegankelijk artikel van Astrid Sy over de Holocaust.

Boek Frederik II

Op 15 mei verschijnt het boek over keizer Frederik II van de hand van oud-Cito medewerker Huub Kurstjens.

Briefjes uit de trein (1940-1945): ‘Tot later misschien’

Duizenden gedeporteerden gooiden tijdens de Tweede Wereldoorlog briefjes uit de treinen die hen naar de kampen in Oost-Europa voerden. Dankzij mensen die de briefkaarten vonden en ze tot ergernis van de Duitsers postten, zijn er honderden bewaard gebleven. In Van hier de laatste groeten. Briefkaarten uit de trein 1940-1945 onderzoekt Lucas Ligtenberg deze briefkaarten, vaak laatste levenstekens. Wat wisten de schrijvers van hun bestemming, waar hoopten ze op? En wat dachten de omstanders die de kaarten opraapten en op de bus deden? Op Historiek plaatsen we een fragment uit de inleiding van het boek.
Lees verder

Russische groothertoginnen aasden op kroonprins Willem (de latere koning Willem II)

De Nederlandse veiligheidsdienst AIVD schetst in haar jaarverslag 2025 een zorgwekkend beeld van toenemende Russische dreiging. Russische hackers probeerden toegang te krijgen tot accounts van militairen, ambtenaren en hoogwaardigheidsbekleders en wisten in meerdere gevallen in te breken bij overheidsmedewerkers.

Die interesse in Nederland is niet nieuw. Meer dan tweehonderd jaar geleden, rond 1815, hadden de Russen ook al grote belangstelling voor ons land. Via huwelijksdiplomatie probeerden zij kroonprins Willem (de latere koning Willem II) aan verschillende Russische groothertoginnen te koppelen. Op deze manier deed de tsarenfamilie pogingen om invloed te krijgen in het land met zijn ijsvrije havens en waardevolle koloniën.
Lees verder

Recensies

- Poetins tsaristische droom. Geschiedenis als wapen in de Russische politiek
Beatrice de Graaf en Niels Drost (2026). Poetins tsaristische droom. Geschiedenis als wapen in de Russische politiek. Uitgeverij Prometheus, Amsterdam/L&M, Antwerpen, april 2026. Paperback, 268 pagina’s, tabellen, lijsten met codewoorden en zoektermen, noten, register. ISBN 978-90-446-5845-3; € 22,99.

- Vuurland. Langs de frontlijnen van het Midden-Oosten
Willem Staes. Vuurland. Langs de frontlijnen van het Midden-Oosten. Uitgeverij Ertsberg/Standaard, Antwerpen, oktober 2025. 352 p., kaarten, tijdslijn. ISBN 978 94 6498 4699 ; € 27,50.Poetins tsaristische droom. Geschiedenis