![](http://histoforum.net/christian/images/R.png)
Joanna Chiu (2021). China over grenzen. Een nieuwe
wereldwanorde. Uitgeverij Lemniscaat, Rotterdam, december 2021.
352 pagina’s, kaart, noten, registers (personen en zaken).
Paperback, 21 x 14 cm, € 24,99. ISBN 978-90-477-1408-8
China over grenzen. Een nieuwe wereldwanorde
De schrijfster werd geboren in Hongkong, maar groeide op in Canada. Ze begint met de verklaring van enkele begrippen en met een betwistbare uitspraak: “De semi-onafhankelijke steden Hongkong en Macau vallen buiten het geografisch gebied van de Volksrepubliek China.” (p. 11). Die semi-onafhankelijkheid is sinds 2019/1999 verleden tijd en de meeste Chinezen rekenen die steden integraal bij China.
Inhoud
- Recensies over China
- Geschiedenis van China 1
- Geschiedenis van China 2
- Geschiedenis van China 3
- Geschiedenis van China 4
- Geschiedenis van China 5
- Geschiedenis van China 6
- Geschiedenis van China 7
- Geschiedenis van China 8
- Geschiedenis van China 9
- Geschiedenis van China 10
- Geschiedenis van China 11
- Geschiedenis van China 12
- Geschiedenis van China 13
- Geschiedenis van China 14
- Geschiedenis van China 15
- Geschiedenis van China 16
- Geschiedenis van China 17
- Geschiedenis van China 18
- Geschiedenis van China 19
- Geschiedenis van China 20
- Geschiedenis van China 21
- Geschiedenis van China 22
- Geschiedenis van China 23
- Geschiedenis van China 24
- Geschiedenis van China 25
- Geschiedenis van China 26
- Geschiedenis van China 27
- Geschiedenis van China 28
- Geschiedenis van China 29
- Geschiedenis van China 30
- Geschiedenis van China 31
- Geschiedenis van China 32
- Geschiedenis van China 33
- Geschiedenis van China 34
- Geschiedenis van China 35
- Geschiedenis van China 36
- Geschiedenis van China 38
- Geschiedenis van China 39
- Geschiedenis van China 40
- Geschiedenis van China 41
- Geschiedenis van China 42
- Geschiedenis van China 43
- Geschiedenis van China 44
- Geschiedenis van China 45
- Geschiedenis van China 46
- Geschiedenis van China 47
- Geschiedenis van China 48
- Geschiedenis van China 49
- Geschiedenis van China 50
- Geschiedenis van China 51
- Geschiedenis van China 52
- Geschiedenis van China 53
- Geschiedenis van China 54
China over grenzen. Een nieuwe wereldwanorde
Ze verwijst naar de boodschap van vriendschap op de Olympische
Spelen van 2008 en stelt dat China nu die vriendschap vervangen
heeft door agressiviteit (p. 16). Ook dit is een zeer westerse
kijk: de meeste Chinezen zien de agressie eerder komen van
Amerika, dat zijn bondgenoten bijna verplicht om hun kant te
kiezen tegen China. Chiu is heel kritisch tegenover het
totalitair bewind van Xi, waarvan ze genoeg voorbeelden geeft
(p. 20-26). Haar boek bestaat uit drie delen: I) Eén China, één
systeem; II) Middenmachten en III) Een nieuwe Koude Oorlog?
In deel I krijgen we een korte geschiedenis van het christendom
in China, dat vanwege zijn banden met het westers imperialisme
nog altijd streng gecontroleerd wordt. Pastors van christelijke
huiskerken krijgen soms 14 jaar cel. Allerlei wetten
onderdrukken de vrije meningsuiting en het publiceren van
liefdesgedichten kan 7 à 9 jaar cel opleveren. Toch behoren de
Chinezen tot de meest optimistische en meest ondernemende
burgers ter wereld: 8 op 10 denkt dat hun kleinkinderen het nog
beter zullen hebben. Maar de kloof tussen rijk en arm is groter
dan in Amerika en het recht is niet voor iedereen gelijk: een
alleenstaande moeder wordt beboet, een paar honderd miljoen
arbeidsmigranten hebben geen toegang tot onderwijs of andere
voorzieningen, dissidenten hebben geen rechten (p. 31-58).
Hongkong krijgt een heel hoofdstuk, dat wel rommelig en niet
chronologisch in elkaar zit. Chiu schetst de geschiedenis vanaf
de eerste Opiumoorlog (1841-1842) en de toenemende welvaart
sinds 1961. In 1997 beloofde China zich 50 jaar te houden aan
het door Deng bedachte principe van ‘één land, twee systemen’.
Vanaf 2014 eisten de inwoners algemeen stemrecht i.p.v.
kiesrecht voor een kleine elite en meer persvrijheid, maar
zonder succes. In 2015 werden boekverkopers ontvoerd naar
Chinese gevangenissen, waar ze nog altijd vastzitten. Bij de
massabetogingen van 2019 werden paraplu’s gebruikt tegen het
traangas van de politie. 67% beschouwde zichzelf als Hongkonger,
slechts 31% als Chinees burger, maar China beschouwt ze allemaal
als Chinese burgers. Op 30 juni 2020 trad de nationale
veiligheidswet in werking: iedere betoger kon voortaan aan China
uitgeleverd worden. De persvrijheid werd verder uitgehold, ook
door zelfcensuur uit angst. Het prodemocratische dagblad ‘Apple
Daily’ werd opgedoekt en de bestuurders gearresteerd (p. 94-97).
China wordt ook assertiever in de Zuid-Chinese zee, waarbij het
zich niet stoort aan de uitspraken van internationale
gerechtshoven (p. 74-79).
Deel 2 heet ‘Middenmachten’. Daarmee bedoelt ze staten die geen
wereldmacht zijn, maar wel aanzienlijke invloed hebben: Canada,
Australië, Italië en Griekenland. De invloed van Griekenland
lijkt mij zeer beperkt.
Blijkbaar worden Chinese studenten tot in Canada achtervolgd en
bedreigd. De Chinese veiligheidsdiensten vinden iedere Chinees
terug in heel de wereld (p. 101-105). In Canada wonen miljoenen
Chinezen en studeren er 140.000 per jaar. Ze worden gevolgd door
China. De Canadese overheid deed daar niets aan: de handel
primeerde, totdat de Canadese politie op verzoek van Amerika op
1 december 2018 Meng Wanzhou, bestuurster van Huawei,
arresteerde wegens leugens tegen de HSBC Bank over de relatie
van Huawei met Iran, waardoor de bank het gevaar liep de
Amerikaanse sancties te schenden. Prompt werden in China twee
Canadezen aangehouden. Zonder enige reden werden ze eenzaam
opgesloten. Er volgden ook nog harde economische sancties tegen
Canada. In september 2021 werd Meng vrijgelaten. De twee
Canadezen mochten dezelfde dag ook terug naar huis.
Gijzelaars-diplomatie loont (p. 114-130).
Australië is hier de tweede ‘middenmacht’. In december 2017
voerde het nieuwe wetten in tegen spionage en schenkingen aan
politici. De Chinese ambassade noemde het ‘racistische aanvallen
op China’. Adverteerders in kranten van Chinese Australiërs
werden geïntimideerd als de krant te kritisch was voor China. De
tienduizenden Chinese studenten in Australië moeten op hun
woorden letten. Australië is erg kwetsbaar voor sancties van
China: in 2020 exporteerde het 800 miljoen ton ijzererts naar
daar, 35% van zijn handel gaat naar China. In 2020 eiste
Australië een onafhankelijk onderzoek naar de oorsprong van
corona. Gevolg: Beijing schortte zijn import op van rundvlees,
katoen, gerst en wijn en beval zijn studenten en toeristen om
niet meer naar Australië te reizen (p. 138-158).
Italië was het eerste belangrijk Europees land en het eerste
G7-lid dat zich in 2019 aansloot bij de Nieuwe Zijderoute. De
havens van Triëst en Genua werden er onderdeel van. De bedoeling
is heel de wereld te verbinden met de Chinese havens en een
nieuwe wereldorde te creëren o.l.v. China i.p.v. Amerika. De
schrijfster is niet enthousiast en spreekt over een vaag plan
zonder duidelijke cijfers. In Italië dacht men dat China de
Italiaanse economie zou redden, maar dat optimisme is verdwenen.
Griekenland is hier het tweede voorbeeld van de Nieuwe
Zijderoute. Sinds 2009 ontvangt het steun uit China in ruil voor
het verpachten van twee haventerminals in Piraeus aan Cosco
(Chinese multinational), dat in 2016 een belang van 51% verwierf
in de hele haven. Het aantal overgeslagen containers kende een
verzevenvoudiging tussen 2008 en 2013. In 2016 en 2017 steunde
Griekenland zijn sponsor China met veto’s tegen EU-beslissingen
(p. 191-195).
Terloops noemt de auteur ook de Chinese investeringen in Afrika:
11,5 miljard $ tussen 2012 en 2016. Het is nu de grootste
handelspartner van Afrika en heeft sinds 2017 een militaire
basis in Djibouti (p. 211).
Dan gaat het over de Oeigoeren: meer dan 1 miljoen Oeigoeren en andere minderheden worden in Chinese gevangenissen mishandeld. De vestiging van Han-Chinezen is niet nieuw: ze begon al op het einde van de 19de eeuw. In 1931 kwamen de Oeigoeren in opstand. Ze riepen een republiek uit, die maar één jaar bestond. In 1949 vormden ze nog ruim 75% van de bevolking van Xinjiang, de Han slechts 7%. Nu zijn ze bijna gelijk: 10 miljoen Oeigoeren tegenover 9 miljoen Han. De Han worden bij alles bevoordeeld. In 2009 braken gevechten uit tussen Oeigoeren en Han, in 2014 doodden Oeigoerse separatisten tientallen Chinezen. Gevolg: Xi lanceerde zijn ‘war on terror’ en opende in 2016 interneringskampen (p. 223-228).
35.000 Oeigoeren zijn naar Turkije gevlucht. Maar Erdogan kiest
de kant van Xi: China is de derde handelspartner, na Duitsland
en Rusland. In Istanboel is een Oeigoerse academie, maar China
achtervolgt ook deze studenten en weet altijd hun
telefoonnummers te vinden. En hun familie in Xinjiang verdwijnt
dan in kampen (p. 232-244).
Rusland en China werken goed samen sinds 2001, ondanks de
spanningen rond 1858-1860, toen Rusland meer dan 1 miljoen km²
in de buurt van het Bajkalmeer afpakte van China (p. 266) en
tussen 1956 en 1990. Poetin en Xi zijn al dertig keer
bijeengekomen en kanten zich samen tegen de Amerikaanse
hegemonie. In 2019 hielden ze samen militaire oefeningen in
Siberië, was hun bilaterale handel 110 miljard $ waard en
bezochten ruim 2 miljoen Chinezen Rusland. De Chinese expansie
in Rusland leidt wel tot spanningen (p.251-261).
De schrijfster kon in 2021 nog niet weten dat China volop steun
zou verlenen aan Rusland in de oorlog tegen Oekraïne.
Ook voor Amerika is Chiu zeer kritisch. Politici en anderen die
geen kennis hebben van China, voeren er het grote woord en
desinformeren de bevolking, ook over corona. Er is veel haat
tegen migranten van Chinese afkomst. Dat was al in de 19de eeuw,
toen vele Chinezen er kwamen werken in de mijnen en bij de
aanleg van spoorwegen. En vandaag maken velen geen onderscheid
tussen Chinese Amerikanen en de Chinese overheid. Het enorme
handelstekort, de Chinese wet die bedrijven verplicht hun kennis
te delen en de coronacrisis zorgen voor rancune.
Ze hoopt dat er geen oorlog zal komen tussen beide grootmachten
(p. 276-282).
In haar slotwoord pleit ze ervoor om de dialoog met China
overeind te houden en niet te vervallen in een nieuwe Koude
Oorlog tegen het ‘gele gevaar’.
Beoordeling
Chiu beschrijft China als een grote investeerder, die tegelijk
intimideert met zijn overal aanwezige geheime politie en zijn
‘Eenheidsfront’, dat wereldwijd invloedrijke personen en
organisaties aanlokt om de macht en internationale invloed van
China te steunen (p. 80-81). Ze doet dat in begrijpelijke en
vlotte taal. Maar ze toont niet duidelijk of we nu op weg zijn
naar een nieuwe wereldorde of wereld-wanorde en ook niet of
‘zonder grenzen’ betekent dat China heel de wereld wil inpalmen.
Ze waarschuwt wel voor de toename van autoritaire regimes: China vormt niet enkel een bedreiging voor onze economie, maar ook voor onze democratische instellingen en principes. Sommige zaken zijn inmiddels al achterhaald: de autonomie van Hongkong is verleden tijd, het is nu ‘één land, één systeem’ i.p.v. twee systemen. En in de oorlog tegen Oekraïne kiest China duidelijk de kant van Rusland.
Hoewel Chiu zegt dat er genoeg Chinese bronnen beschikbaar zijn, citeert zij die niet in haar noten: daar staan enkel westerse (p. 315-332). En hoewel zij een Chinese is, vertolkt ze vooral de westerse visie en veel minder de Chinese, behalve in haar terechte bezorgdheid om de toenemende xenofobie tegenover Chinese immigranten.
©Jef Abbee, juli 2022 www.jefabbeel.be