tijdschrijft voor geschiedenis didactiek

Leren

Het enige wat mij, al lerend, steeds duidelijker wordt, is, Govinda: dat men niets leren kan! Ik geloof dat hetgeen wij 'leren' noemen, feitelijk iets is wat niet bestaat. Wel is er, mijn vriend, een weten dat overal is, dat Atman is, dat in mij, in jou en in ieder ander wezen aanwezig is. En daarom begin ik al langer hoe meer naar de mening over te hellen dat dit weten geen grotere vijand heeft dan het willen weten, dan het leren.'
Herman Hesse, Siddhartha

Artikelen 2009

  • * Webquests
    Een komplete beschrijving van alle onderdelen van de webquest.

  •  

  • * De tien tijdvakken
    De kenmerkende aspecten en iconen van de tien tijdvakken.

  •  

  • * Backwarddesign


  • * Enduring Understanding


  • * Essential questions


  • * De Histoforum methode
    Een beschrijving van de ideeŽn die ten grondslag liggen aan veel van het lesmateriaal op Histoforum. Aan dit artikel wordt nog gewerkt.


  • * Beschrijvingen van de tien tijdvakken voor docenten


  • * Beschrijvingen van de tien tijdvakken voor leerlingen


  • * Informatievaardigheden
    Een artikel over informatievaardigheden en informatievaardig worden met diverse checklisten.


  • * Handelen met voorkennis
    Een artikel over het belang van voorkennis.


  • * Conceptual Change
    Een artikel over conceptual change in relatie tot voorkennis.


  • * Prehistorie
    In dit artikel wordt een lans gebroken voor meer aandacht voor de prehistorie. Doel is om het leerlingen vervolgens gemakkelijker te maken betekenis te geven aan het verleden.


  • * Historisch denken
    Een artikel, gebaseerd op het werk van Carla van Boxtel en Jannet van Drie, over historisch denken in het voortgezet onderwijs.


  • * Gelezen tijd
    Een artikel over het gebruik van historische romans in de hogere jaren van het voortgezet onderwijs.


  • * Brugge in de (late) middeleeuwen
    Beschrijving van een multimediale lessenserie over handel, nijverheid, leven en geloven in Brugge in de late middeleeuwen.


  • * Historisch belang als historische vaardigheid
    Een artikel over 'historisch belang' als historische vaardigheid.


  • * Het historisch belang van W.O.I
    'Historisch belang' als vaardigheid toegepast op de Eerste Wereldoorlog.


  • * Wie vermoordde wie, waar, waarom en hoe?
    Een artikel over achtergronden van de opdracht over Bonifatius


  • * De moord op Bonifatius


  • * Corroboration
    Dit artikel gaat over 'corroborative learning', een begrip dat je in het Nederlands helaas alleen kunt omschrijven. Corroboration betekent zoiets als het versterken van bijvoorbeeld  een bewering met ander, nieuw bewijs. Bij 'corroborative learning' vergelijken leerlingen bronnen met elkaar om tot een oordeel te komen. Bronnen die een duidelijk verschillende opvatting over een gebeurtenis of ontwikkeling bieden versterken het leren.


  • * U denkt voor mij
    Een onderzoek naar de effecten van onderzoeksgericht leren op een, niet met name genoemde, school in de V.S. Twee onderzoekers onderzoeken de effecten van een onderzoeksgerichte werkwijze bij het vak geschiedenis.


  • * Unnatural and essential: the nature of historical thinking
    Belangstelling voor het verleden is de mens misschien wel aangeboren of in ieder geval jong aangeleerd. Waarschijnlijk is dat ook de belangrijkste reden dat er op het boek 'Historical Thinking and Other Unnatural Acts' van Sam Wineburg nogal wat kritiek kwam. Hoezo is historisch denken onnatuurlijk?


  • * De tien tijdvakken van ...
    Een artikel over het digitale instrument 'De tien tijdvakken van...', waarmee leerlingen een eigen invulling kunnen geven aan de tijdvakken of zelf een canon kunnen maken.


  • * Opdrachten bij 'De tien tijdvakken van ...'
    Leerlingen maken samen een canon bij de tien tijdvakken of leggen een tijdvakkendossier aan.


  • * History Maker
    An article about History Maker, a digital instrument for students to make their own history stories.

  •  

    Artikelen 2010

    • * Een schooleigen canon
      Leerlingen maken zelf een canon met een digitaal instrument.

    •  

    • * Films in de geschiedenisles
      Een artikel over een onderzoek naar het effect van het gebruik van historische films in de klas.

    •  

    • * Webquests
      Een komplete beschrijving van alle onderdelen van de webquest

    •  

    • * De SixPack
      Een beschrijving van een format voor onderzoeksopdrachten. Dit format is een combinatie van een webquest en de Big6. Dit format bevat ook een scan waarmee u de moeilijkheidsgraad van een opdracht in kaart kunt brengen.

    •  

    • * Marzano's dimensies van leren

    •  

    • Hoe schrijf je een recensie?
    • * Vragen
      Een kort artikel over het belang van het stellen van (de juiste) vragen.

    •  

    • * The shortest history of Europe
      Een samenvatting van een intrigerend boek van de AustraliŽr John Hirst, inclusief een bijbehorende powerpoint presentatie.

    •  

    • * The oddity of Europe
      In dit hoofdstuk uit Pre-Industrial Societies: Anatomy of the Pre-Modern World vraagt Patricia Crone zich af waarom het Eurazische continent zo'n dominante positie in in de wereld inneemt. 

    •  

    • * De tien tijdvakken 1
      Een powerpoint met kaarten bij de tien tijdvakken.


    • Artikelen 2011

      • * Tijd- en plaatsgebondenheid (historische empathie)
        Overzicht van opvattingen over historische empathie in recente literatuur.

      •  

      • * Precolumbiaanse culturen uit Meso-Amerika

        Tekst van een nascholing met zeer uitgebreide powerpoint presentatie, gemaakt door Jos Martens voor een bijeenkomst op de universiteit van Antwerpen. voor leraren geschiedenis, maatschappelijke vorming en Nederlands. De tekst bestaat uit drie delen, de Azteken, Teotihuacan: stad der goden, navel van de wereld en Maya,  kinderen van de tijd 

         

      • * Geschiedenis als competentie

      •  

      • * Structurerende elementen van de Westerse cultuur

      •  

      • * Het formuleren van hoofd- en deelvragen

      • * Waarom is Europa zo dominant in de wereld?
        De visie van Niall Ferguson. Vergelijk die met de visie van Patricia Crone.

      •  

      • * Speelfilms als medium voor multimediaal en vakoverschrijdend werken
        Een artikel van Jos Martens over het gebruik van speelfilms in de klas.

      •  

      • * Koude Oorlog en Enduring Understanding

      •  

      • * Buiten je tijd denken
        Een artikel over historische empathie

      •  

      • * Truman en de Koude Oorlog
        Een bespreking van Miscambles boek From Roosevelt to Truman: Potsdam, Hiroshima and the Cold War door John Harper.

      •  

      • * Renate Bethge en de Hitler groet 
        Een artikel over historische empathie in de les.


      • Artikelen 2012

      • * Liber Floridus

        Jos Martens bespreekt in dit artikel het Liber Floridus, een encyclopedie geschreven door Lambertus,
        een kanunnik aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Sint-Omaars in het begin van de twaalfde eeuw.


      • * Nieuw leven voor een oude atlas met een nieuw wereldbeeld. Gerard Mercator en de heruitgave van de Mercator - Hondius atlas uit 1607

        Dit is het derde artikel van Jos Martens over hoe mensen, culturen en tijdvakken naar hun wereld kijken, na

      •  Maya, Azteken, Tolteken. Precolumbiaanse culturen uit Meso-Amerika en hun wereldbeeld (2011) en LiberFloridus. 1121 De wereld in ťťn boek (2012). Ditmaal over het wereldbeeld van de 16de eeuw, zoals het werd vormgegeven door de beroemde cartografen Gerard Mercator en Judocus Hondius.
        Een groot deel van de tekst van dit artikel is gebaseerd op WaldseemŁller en de geboorte van ‘America’, Joos de Rijcke-site, - Knop: Eeuw Joos, dl. 1: De wereld in kaart en op de geactualiseerde multimedia navorming Mercator, de man die de aarde in kaart bracht (2012).


      • * Bruikbaarheid en betrouwbaarheid van bronnen
        In dit artikel wordt leerlingen uitgelegd waarop ze moeten letten bij het beoordelen van (de bruikbaarheid en betrouwbaarheid van) bronnen


      • * Bruegel zag blinden in Sint-Anna-Pede
        Albrecht de Schrijver, coŲrdinator van het openlucht-Bruegelmuseum in Dilbeek, beschrijft in dit artikel de relatie tussen de geschiedenis van het H. Elisabethziekenhuis in Sint-Anna-Pede en "de parabel der blinden" van Bruegel. 

      •  

      • * Prehistorie en  historisch denken en redeneren
        In dit artikel wordt beschreven hoe je aan de hand van concreet lesmateriaal met jonge leerlingen kunt werken aan historisch denken en redeneren. Centraal staat het werken met bronnen en historische empathie.


        Artikelen 2013

      • * Pogrom

        Artikel over het gedicht Pogrom van Ed Hoornik uit 1939. 

      •  

      • * Huis der wijsheid

        Bespreking van het boek van Jonathan Lyons 'Het huis der wijsheid'. Hoe Arabieren de westerse beschaving hebben beÔnvloed (House of Wisdom, 2009, vertaling van de Plassche R. & van de Westelaken, J.), Amsterdam, Bulaaq - Antwerpen, EPO, 2010, 335 blz.


      • * De geboorteplaats van Pieter Bruegel de Oude

        Heel lang was er onzekerheid over de geboortplaats van Pieter Bruegel de Oude. Voor Albrecht de Schrijver is het nu duidelijk, Pieter was een Nederlander. 

         

      • * Napoleon op social media
        Miny Vroegindewey wil scholieren, leerkrachten en andere geÔnteresseerden interactief betrekken bij het Napoleontisch verleden. Zij wil hen aanmoedigen om via Facebook en Twitter te reageren, vragen te stellen aan de Bonapartes, en informatie te zoeken voor bijvoorbeeld werkstukken. 

      •  

      • * Webschrijven
        Tips voor het schrijven van artikelen op een website. 

      •  

      • * Wat maakt een opdracht moeilijk?
        Aan de hand van een vraag uit een vmbo-examen wordt ingegaan op de vraag wat een opdracht moeilijk maakt. 

      •  

      • * Feedback

        Artikel over het geven van effectieve feedback. 

         

      • * A matter of time
        Peter Seixas luidt de noodklok over zijn Historical Thinking Project.

      •  

      • Artikelen 2014

      • * Misvattingen over Bloom

        Over de (gereviseerde) taxonomie van Bloom bestaan diverse misvattingen. In dit artikel worden er twee besproken. 

      • * Beheersingsniveau en de taxonomie van Bloom

        Benjamin Bloom maakt in zijn beroemde taxonomie uit 1956 (gereviseerd in 2011 door Anderson en Krathwohl) onderscheid tussen lagere en hogere denkvaardigheden. Lagere denkvaardigheden zijn herinneren, begrijpen en toepassen, hogere denkvaardigheden analyseren, evalueren en creŽren, waarbij evalueren makkelijk tot misverstanden kan leiden, In deze taconomie wordt er waarderen en beoordelen mee bedoeld.

        Deze taxonomie wordt vaak gebruikt om via opdrachten die respectievelijk betrekking hebben op de lagere en de hogere denkvaardigheden onderscheid te maken tussen goede en minder goede leerlingen. Dat is eigenlijk onjuist. Je kunt met opdrachten nagaan of leerlingen tot hogere denkvaardigheden in staat zijn, maar je kunt ze niet gebruiken om het niveau van de leerlingen te bepalen. Je kunt alle leerlingen, ongeacht hun niveau, opdrachten die betrekking hebben op hogere denkvaardigheden, de moeilijkheidsgraad van de opdrachten zal echter teleksn verschillend zijn, maar die is van andere factoren afhankelijk. Zie het voorbeeld vcan een opdracht bij de fabel Androclus en de leeuw.


      • * Arbeidsdeling

        Voor een project was ik bezig met het toewijzen van belangrijke begrippen aan kenmerkende aspecten. Een van die begrippen was arbeidsdeling en dat leverde meteen problemen op. In dit artikel de reacties van een tweetal archeologen.


      • * Een spervuur van publicaties. 1914-2014

        In 2014 herdenken wij het begin van de Eerste Wereldoorlog, de Groote Oorlog. En dat zullen we geweten hebben. Daarom deze beknopte intro, die nu en in de loop van de volgende jaren op deze site beslist nog vaker aanvullingen zal kennen. Beschouw dit als een eerste oriŽntatie, beperkt tot non-fiction.


      • * Examenvragen 2014
        Bespreking van enekele vragen uit het pilotexamen 2014 havo.


      • * Beatrijs, een Middeleeuwse Lady-Gaga?

        In dit artikel laat Jan Uyttendaele, lector aan de katholieke universiteit Leuven, aan de hand van Beatrijs zien wat de betekenis van de middeleeuwen voor het heden kan zijn. Maar hij toont ook aan hoe gemakkelijk je hierbij in de fout kunt gaan.


      • * Anatomie. De ontdekking van het menselijk lichaam

        Artikel van Jos Martens naar aanleiding van het boek Anatomie. De ontdekking van het menselijk lichaam van Hugh Aldersey-Williams. Jos Martens waardeert dit boek met vier van de maximale vijf sterren.

         

      • * Hoe moeilijk kan het zijn?

        Verslag van een kein onderzoekje naar de moeilijkheidsgraad van een opdracht.

         

      • * Historische bewijsvoering

        In dit artikel over historische bewijsvoering wordt een tweetal vragen uit centrale examens die betrekking hebben op de historische vaardigheid bron en vraagstelling besproken.

         

      • * Historische bewijsvoering 2

        In dit artikel over historische bewijsvoering wordt een tweetal opdrachten over de prehistorie besproken die betrekking hebben op de historische vaardigheid bron en vraagstelling.

         

      • * Historische bewijsvoering 3

        Ook in dit derde artikel een bespreking van enkele opdrachten die betrekking hebben op historisch denken en redeneren.

         

        • * The shortest history of Europe
          Een samenvatting van een intrigerend boek van de AustraliŽr John Hirst, inclusief een bijbehorende powerpoint presentatie.

        •  

        • * The oddity of Europe
          In dit hoofdstuk uit Pre-Industrial Societies: Anatomy of the Pre-Modern World vraagt Patricia Crone zich af waarom het Eurazische continent zo'n dominante positie in in de wereld inneemt. 

        •  

      • * Waarom is Europa zo dominant in de wereld?
        De visie van Niall Ferguson. Vergelijk die met de visie van Patricia Crone

         

        Structurerende elementen van de Westerse cultuur
        Welke elementen zijn, volgens Jona Lendering, bepalend geweest voor het Europa zoals wij dat kennen?

         

        Artikelen 2015

      • * Kanttekeningen bij gepersonaliseerd leren

        Enkele kanttekeningen bij gepersonaliseerd leren naar aanleiding van een artikel van Ger Groot in Trouw (24 oktober 2015).

      • * De heilige oorlog is niet van alle tijden

        Artikel van Jos Martens naar aanleiding van het boek Koningen, kruisvaarders en kaliefen. Geloof, macht en geweld ten tijde van de kruistochten en de jihad van Brian, Catlos uit 2015. 

         

      • * Zijn scholen gemodelleerd naar fabrieken?

        Nee, is het duidelijke antwoord van Jack Schneider,  assistant professor aan het College of the Holy Cross in de Verenigde Staten.  

         

      • * Het vmbo-examen 2015

        Enkele opmerkingen bij een drietal vragen uit het geschiedenisexamen voor vmbo-gtl 2015. 


      • * Formatief toetsen

        Een beschrijving van een documentaire van Dylan William over formatief toetsen met links naar fragmenten uit deze documentaire. 

         

      • * Tien technieken voor formatief toetsen

        Een overzicht van tien feedback technieken van Dylan William die leerlingen aan het denken zetten. 

         

      • * Geschiedenisonderwijs in de V.S.

        Een samenvatting van een tweetal blogs van Larry Cuban, emeritus hoogleraar aan Stanford University, over het geschiedenisonderwijs in de Verenigde Staten. 

         

      • * Kruistochten

        Onder de titel 'Jihad zonder einde om het heilig land' gaf Jos Martens het afgelopen jaar in BelgiŽ diverse nascholingen over de kruistochten. De uigebreide syllabus en een zeer uitgebreide PowerPoint Presentatie stelt hij voor docenten beschikbaar op Histoforum

         

      • * Rubrics

        In dit artikel wordt uitgelegd wat een rubric is en hoe je die in de klas op verschillende manieren kunt gebruiken.

         

      • * Hoe maak ik een goede poster?

        Hoe maak je een goede poster en hoe beoordeel je het werk van leerlingen? In dit artikel staat een overzicht van kenmerken van een goede poster krijgen en een beoordelingsinstrument. 

         

      • * PowerPoint presentaties 1
        Artikel over nadelen en voordelen van het gebruik van powerpoint tijdens mondelinge presentaties. 

      •  

      • * PowerPoint presentaties 2

      •  

      • * Tips voor het maken van een goede PowerPoint presentatie.

      •  

      • * Redeneren over en met bronnen

      • Artikel over historisch redeneren over en met bronnen met voorbeeldopdrachten over het Masrhallplan.

      •  

    • * Poppies

      De klaproos is hťt symbool van de Eerste Wereldoorlog, maar wat is eigenlijk de oorsprong ervan? Dit korte artikel vertelt het verhaal.

       

      * Heksen, hermelijn, hoogmoed & onmondige vrouwen

      Een artikel over het wereldbeeld in de middeleeuwen, geschreven naar aanleiding van de romans over de Rozenoorlogen van Philippa Gregory.

       

      Artikelen 2016

    • * Generieke leerdoelen

    • Wie bij het ontwerpen van onderwijs uitgaat van het Backward Design principe, begint met het formuleren van leer- en/of toetsdoelen. Je kunt deze onderwerp specifiek, maar ook generiek beschrijven.

       

      Op de Livius website staat een bron die prachtig illustreert hoe de overgang van, in dit geval, een
      germaanse godsdienst naar het christendom geleidelijk plaats vond.. Het gaat om een grafsteen, gevonden in Rigomagus, het huidige Remagen.

       

    • * Wanneer is een vraag een havo-, wanneer een vwo-vraag?
      Anders gezegd, hoe maak je onderscheid tussen opdrachten waarvan je verwacht dat de gemiddelde vwo-leerling die wel kan maken, maar waar de gemiddelde havoleerling te veel moeite mee zal hebben? Om een begin van een antwoord te vinden heb ik twee vragen uit respectievelijk het havo- en het vwo-examen van 2015 (eerste tijdvak), die betrekking hadden op ongeveer hetzelfde onderwerp met elkaar vergeleken.


      * De Culturele (anti) Revolutie in China
      Voor wie in het schoolexamen aandacht wil besteden aan de geschiedenis van communistisch China heeft onze Belgische collega, Jef Abbeel, een uitgebreid schematisch overzicht gemaakt van de Culturele Revolutie, die misschien beter een ant-revolutie genoemd kan worden. Dit overzicht heeft hij gebruikt voor een vraaggesprek over dit thema in het Belgische radioprogramma de Interne Keuken.

       

      * 1956. De wereld in opstand.

      Bespreking van het boek van Simon Hall 1956.De wereld in opstand.

       

      * Wat maakt een opdracht moeilijk?

      In 2015 werd in het geschiedenisexamen (eerste tijdvak) voor vmbo-kb en vmbo-gtl gebruik gemaakt van dezelfde bron. De vraag was echter verschillend. Een interessante mogelijkheid te proberen de vraag te beantwoorden wat een vraag meer of minder moeilijk maakt.

       

      * De ene vraag is de andere niet, of misschien toch wel?

      Vragen in het geschiedenisexamen hebben een heel verschillende vorm. Zo moeten leerlingen iets uitleggen, een conclusie onderbouwen of aantonen dat een uitspraak al dan niet juist is. Maar zijn deze vragen wel zo verschillend? 

       

      * Shakespeare's rusteloze wereld

      Een bespreking van Shakespeare's rusteloze wereld. Een verrassende geschiedenis in twintig voorwerpen van Neil MacGregor door Jos Martens.

       

    • * Een beknopt overzicht van twee eeuwen geschiedenisonderwijs

      In dit artikel wordt een beknopt overzicht gegeven van het onderwijs in geschiedenis in de afgelopen tweehonderd jaar. De nadruk ligt op het recente verleden. Het artikel is vooral bedoeld voor hen die even snel willen weten wat de belangrijkste veranderingen in het recente geschiedenisonderwijs waren.

    •  

    • * Beoordelen van opdrachten met bronnen
      Kort artikel over het beoordelen van opdrachten met bronnen aan de hand van een opdracht op de Amerikaanse website Beyond the Bubble van de Stanford History Education Group.

       

       

      Artikelen 2017

    • * Doorbraak voor tweetalig onderwijs?

      Bespreking door Jos Martens van een handboek voor tweetalig onderwijs in BelgiŽ: Martens, Liesbeth & Van de Craen, Piet (red.) Klaar voor CLIL. Het CLIL-handboek voor Vlaanderen en Nederland. Leuven/Den Haag, Uitg. Acco, 2017, 240 blz.. Met bijdragen van: Katrien Dewaele, An Jacobs, Liesbeth Martens, Matthijs Ran, Esli Struys, Jean Surmont, Jill Surmont, Piet Van de Craen & Onno Van Wilgenburg.

       

      * Werken aan groei

      Een verzameling artikelen over formatief toetsen (Assessment for Learning), met aandacht voor Backward Design, Enduring understanding, Essential Questions, het formuleren van leerdoelen en feedback.

       

      Puzzelen of historisch denken?
      Een bespreking van een vraag uit het havo- en vwo-examen, waarbij de vraag gesteld wordt of het hier om historisch denken gaat of dat de vraag eerder een beroep doet op het puzzelend vermogen van leerlingen.

       

      * Pespective-taking (PerspektivenŁbernahme)

      Een pleidooi om in de geschiedenislessen meer aandacht te besteden aan het interpreatieve karakter van het vak geschiedenis, in het bijzonder aan perspective-taking.

       

      * Visioenen van een ideale wereld?

      Het wereldbeeld van Thomas More en zijn Utopia (1516)

      Tentoonstellingscatalogi worden zelden gerecenseerd in literaire tijdschriften of op websites. Ten onrechte, meent Jos Martens. Catalogi zijn al lang niet meer 'praatjes bij plaatjes'. De laatste decennia groeiden zij uit tot volwaardige (buitengewoon fraai geÔllustreerde en steeds duurder wordende) naslagwerken waarin een plejade van specialisten een verantwoorde meestal leesbare, want voor een ruim publiek bestemde synthese brengt van de meest recente wetenschappelijk inzichten op hun studieterrein.
      Jos Martens schreef een interessante bijdrage over de tentoonstelling over het wereldbeeld van Thomas More en zijn Utopia.

       

      * De Gouden cirkel van Simon Sinek
      Korte beschrijven van het Gouden Cirkel model van Simon Sinek.

       

      * La Chanson de Craonne
      Een introductie met lessuggesties op het lied La Chanson de Craonne, dat door muitende soldaten werd gezongen in de Eerste Wereldoorlog. Een pleidooi om wat meer aandacht te besteden aan de menselijke kant van deze oorlog.

       

       

       

       

       

      •